Dünkü yazımda Millî Mücadele öncesi safhayı anlattım, bugün de Sevr Antlaşması ve sonrasındaki süreçten bahsedeceğim. Lozan ve Montrö'nün kıymetini bilmek için onlardan önceki zillet halini bilmemiz gerekiyor.
Mustafa Kemal’in Samsun'a çıkışı ile başlayan Millî Mücadelenin hazırlık ve icraat safhaları, sonuç olarak büyük bir zafere dönüştü. İngilizler Önce Mudanya Ateşkes Antlaşması’nı istemek ve ardından da Lozan Barış Antlaşması’nda Türk’ün zaferini tescillemek ve kabullenmek zorunda kaldı.
Lozan Barış Antlaşması, bize Mondros ve Sevr ile vurulan zinciri kırdı attı. Tabii her şey bir anda çözülmüyor. Lozan'da tam istediğimiz gibi çözemediğimiz birkaç konu vardı. Bunlardan biri de Boğazlar üzerindeki milli egemenlik meselesiydi.
Sevr Antlaşması ile içinde Türk'ün olmadığı bir uluslararası komisyonun yönetimine bırakılan Boğazlarda, bu komisyonun kendine özgü bir sancağı, bütçesi, teşkilatı, özel polis gücü olacak ve Boğazlar Bölgesi silahsızlandırılacaktı. Böylece, İstanbul'u da içine alan Boğazlar Bölgesi Türkiye'nin elinden çıkarak fiilen bir İngiliz, Fransız ve İtalyan özerk bölgesi olacaktı.
Lozan ile Boğazlar, Türk'ün başkanlık ettiği bir uluslararası komisyon yönetimine bırakıldı. Sevr'de Boğazlar Komisyonu'na verilen geniş yetkiler Lozan'da kaldırıldı.
Boğazlar bölgesinde, barış ve savaş zamanında, ticaret gemileri, savaş gemileri ve uçaklar için geçiş serbestliği kabul edildi. Geçiş güvenliğinin sağlanması için Boğazların her iki kıyısında 20 km. uzaklığa kadar asker bulundurmak yasaklandı.
Atatürk tabii ki bununla da yetinmedi. 13 yıllık güçlü ve ilkeli dış diplomasi sonucunda dönemin gelişmelerini ustaca kullanan Türkiye, 1936'da Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni uluslararası ortamda tüm devletlere kabul ettirdi. Böylece neler oldu? Bunu da yarınki yazımızda yazacağım.
Sağlıklı günler dileğiyle...