Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile;
- Boğazlardaki uluslararası komisyon kaldırılmış ve yetkileri Türkiye'ye geçmiştir.
- Boğazlarda açık bir şekilde Türk hakimiyeti sağlandı.
- Yıllar sonra ilk defa Boğazlarda Türk askeri güvenliği üstlendi.
- Karadeniz'e kıyısı bulunmayan devletlerin denizaltıları ve uçak gemileri Boğazlardan geçemeyecektir.
- Karadeniz'e kıyısı bulunan devletler, Karadeniz dışında yaptırdıkları veya satın aldıkları denizaltıları Türkiye'ye zamanında haber verirlerse Boğazlardan geçirebileceklerdir.
- Denizaltılar Boğazlardan birer birer, gündüz ve su üzerinden geçecektir.
- Barış zamanlarında savaş gemileri Boğazlardan geçebilmek için iki hafta önceden Türk Hükümeti'ne bildirim yapmak zorundadır. Bu bildirimde gemilerin gidecekleri yer, adları, türleri ve sayıları, gidiş dönüşte taşıdıkları yükler bildirilecektir. Boğazlardan geçiş 5 gün içinde olacaktır. Daha fazla Boğazlarda kalmak yasaktır.
- Barış zamanlarında Boğazlarda transit olarak bulunabilecek tüm yabancı deniz kuvvetlerinin en yüksek tonaj toplamı 15 bin tonu geçmeyecektir. Söz konusu kuvvetler 9 gemiden çok olmayacaktır.
- Karadeniz'e kıyısı bulunmayan devletlerin barış zamanında Karadeniz'de bulunduracakları savaş gemilerinin tonajı 45 bin tonu aşmayacak ve bu gemiler 21 günden fazla Karadeniz'de kalmayacaktır.
- Savaş zamanlarında savaşan herhangi bir devletin savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi yasaktır.
- Savaş zamanlarında Türkiye savaşan ülke durumundaysa veya bir savaş tehdidiyle karşı karşıyaysa Boğazlardan savaş gemilerinin geçip geçmemesi tamamen Türkiye'nin kararına bağlıdır.
- Askeri uçakların Boğazlar üzerinden geçişine izin verip vermeme yetkisi Türkiye'ye bırakılmıştır.
- Türkiye, Boğaz geçişlerinde “sağlık kontrolü”, “fenerler”, şamandıralar” ve “kurtarma hizmeti” için vergi ve harç alacaktır.
Gördüğünüz gibi Montrö, magazinci Hakan Ural'ın dediği gibi boğazları yol geçen hanına çeviren bir sözleşme değil. Boğaz geçişleri bedava da değil, ücret alıyoruz yani...
Montrö sayesinde ABD'nin elini kolunu sallayarak, izinsiz giremediği tek deniz Karadeniz. Tabii gelin bunu İstanbul Kanalı üzerinden manipüle edilen vatandaşa anlatın bakalım, nasıl anlatacaksınız.
Ayrıca Montrö gibi ciddi konular böyle magazin, sabah şekeri programlarının işi de değil. Hakan Ural, karşısındaki kadınlarla “kim hangi bara gitmiş, ne giymiş, kim kiminle sevgiliymiş, neden ayrılmış, kiminle aldatmış” gibi uzmanlık alanında konuşmalı. Maalesef Montrö bile bu magazincilere ve sabah şekerlerine meze yapılıyor.
Atatürk, Lozan'ın Montrö'de taçlandığını söylemiştir.
Yarınki yazımda günümüz siyasi gelişmeleri ışığında konuyu değerlendireceğim.
Sağlıklı günler dileğiyle...
14 Nisan 2021
Burak CANDAŞ