Bugünkü yazımızda Montrö tartışmalarını günümüz siyasi ortamındaki etkileşimleriyle değerlendireceğiz. Bildiğiniz gibi Sayın Cumhurbaşkanı Montrö ile ilgili olarak geçmiş dönemlerde farklı açıklamalarda bulundu. 23 Aralık 2020'de yaptığı konuşmada “Her şeyden önce Montrö Antlaşması Türkiye’ye ne kazandırmıştır, ne kaybettirmiştir bunu hiç düşündünüz mü? Bunların hepsini anlatacağız’’ ifadesini hatırlarsınız. Bunun 1 hafta sonrasında ise bir TV programında konuyla ilgili soruya, "Montrö'yü kafaya takmayın." şeklinde cevap vermiştir.
Sonrasında 126 Emekli Büyükelçinin "Montrö'nün tartışmaya açılmaması gerektiği..." yönünde bir ortak açıklaması oldu. Sonrasında TBMM Başkanı Sayın Mustafa Şentop'un "Cumhurbaşkanı Montrö'yü de feshedebilir mi?" sorusuna "Teknik olarak evet" yanıtını vermesi, sonradan durumu toparlayıcı açıklama yapsa da, tartışmaları tekrar alevlendirdi. Devletin en üst düzey iki yetkilisinin bu konudaki açıklamaları doğal olarak Montrö konusunda yanlış bilgilendirildikleri kaygısını doğurdu. Bu sürece 104 Emekli Amiralin 4 Nisan 2021'de yapılan ortak açıklaması da eklenince ülkede kıyamet koptu. Bu açıklamada darbe iması vardı, yoktu tartışmalarına burada girmeyeceğim. Zaten mevzu adlî yargıda araştırılıyor.
Ancak bu açıklama sonrası Sayın Cumhurbaşkanının 5 Nisan'daki konuşmasında, "Montrö'nün ülkemize sağladığı kazanımları önemli görüyor, daha iyisi için imkan bulana kadar Montrö'ye bağlılığımızı sürdürüyoruz. Montrö'den çekilmek için bir çalışma veya niyetlerinin bulunmadığını..." ifade etmesi yüreklere şimdilik su serpse de, farklı zamanlardaki farklı açıklamalar, iktidarın Montrö konusunda bazı plan veya görüşmelerinin olduğunu bize gösteriyor.
Bu tartışmaların toplumda oluşturduğu algıya bakacak olursak tıpkı Lozan gibi Montrö'nün de bir hezimet olduğuna inanan büyük bir kitle var. Özellikle iktidar tabanında bu algının oluştuğunu üzülerek izliyorum. Ne yazık ki Montrö'nün tek maddesini bile okumayan veya okusa da uluslararası ilişkiler, tarihî ve hukuki yönden fikir yürütemeyecek insanlar siyasi rüzgar ile yönlendiriliyor. Siyasi iktidarın sonraki toparlayıcı açıklamaları, tahrip edici ilk açıklamalar gibi etkili olmuyor maalesef.
Toplum öylesine manipüle ediliyor ki, Av.Ateş Hatinoğlu’nun dediği gibi milyonlarca insan şu anda Montrö Sözleşmesi feshedilince Deli Dumrul misali, boğazı istediğimiz gibi açıp, istediğimiz gibi kapayabileceğimize, her geçen gemiden istediğimiz kadar ücret alabileceğimize, istediğimize geç, istemediğimize geçme diyebileceğimize inanıyor ve inandırılıyorlar.
Bu konuda konuşan herkesin Türk Boğazlarının tarihi önemini bilmesi gerekir. Napolyon Bonaparte; “O dar Boğazları Rusya’ya bırakmaktansa dünyanın yarısını bırakmayı yeğlerim” derken, Rus Çarı 1.Alexandre “Coğrafya benim Boğazlara sahip olmamı emrediyor; eğer Boğazlar başkasının elinde ise kendi evimin sahibi olmam olanaksızdır.” demişler ve bu sözler tarihi olaylarla doğrulanmış, Boğazlar her zaman Dünyanın kaderini değiştirmiş, belirlemiştir.
Yarın, milletlerarası hukuk yönüyle yazımıza devam edeceğiz. Sağlıklı günler dileğiyle...
Burak CANDAŞ