I- GİRİŞ
Ancak söz konusu bu haktan yararlanabilmek için öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’ye başvurarak, bu durumda olduğunu gösteren bir yazı almak gereklidir. Sözkonusu bu yazıya, halk arasında “Kıdem Tazminatı Yazısı” verilmektedir. Kıdem Tazminatı Yazısı’nın, iş akdinin işçi tarafından feshi öncesinde alınması ve işverene ibrazı gerekir.
Uygulamada, Kıdem Tazminatı Yazısı’nın nasıl ve ne zaman alınacağı, neyi ifade ettiği ve kıdem tazminatı alma hakkını kazanma açısından sonuçları sıkça soruya konu olan bir husustur. Bu yazımızda, emeklilik için yaş şartı dışındaki diğer şartları tamamlayan sigortalıların, işlerinden kendi istekleri ile ayrılmaları halinde, kıdem tazminatı alabilmeleri için gerekli olan SGK Kıdem Tazminatı yazısının uygulanma esasları izah edilecektir.
II- EMEKLİLİK NEDENİYLE KIDEM TAZMİNATININ UYGULANMASI
Söz konusu bu haktan yararlanabilmek için, öncelikle işçinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’ye başvurarak, bu durumda olduğunu gösteren bir yazıyı alması gereklidir. Halk arasında “Kıdem Tazminatı Yazısı”, “Kıdem Tazminatı Hakedişi Yazısı” veya “SGK Kıdem Tazminatını Yazısı” adları verilen bu yazının, işverene ibrazı ile, kıdem tazminatını hakederek işten ayrılma mümkün hale gelmektedir.
Kıdem Tazminatı Yazısının işçi tarafından alınması gerekir. Yazının iş akdinin işçi tarafından feshi öncesinde alınması ve işverene ibrazı gerekir.
Kıdem Tazminatına Esas Yazı alabilmek için, sigortalının ilk defa uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak çalışmaya başladıkları tarihe göre değişen şu şartları sağlaması gerekir:
• 08.09.1999 tarihinden önce ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 15 yıl sigortalılık şartı ve 3600 prim gün sigortalık süresi olmak,
• 08.09.1999 tarihi ile 30.04.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için, sigortalılık süresi göz önünde bulundurulmaksızın 7000 prim ödeme gün sayısı veya 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,
• 30.04.2008 tarihi ile 31.12.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600 prim gün sigortalılık süresi olmak,
• 01.01.2009 tarihi ile 31.12.2015 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600-5300 prim gün (her yıl için 100 gün eklenerek hesaplanıyor) sigortalılık süresi olmak,
• 01.01.2016 tarihinden sonra ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 5400 prim gün sigortalık süresi olmak.
III- KIDEM TAZMİNATINA ESAS YAZIDA ÇEŞİTLİ HUSUSLAR
A- HANGİ SİGORTALILAR BU YAZIYI ALABİLİR?
SGK’den Kıdem Tazminatı Yazısı alabilmek için, 4/1-(a) (eski tabirle SSK’li) sigortalı olmak şarttır. Burada 2829 sayılı Hizmet Birleştirme Kanunu 8. maddesine göre değerlendirme yapılmaksızın son statünün 4/1-(a) olması bu belgenin verilmesi için yeterlidir.
B- SİGORTALILIK SÜRELERİNİN VE HİZMET GÜNLERİNİN HESABI NASIL YAPILIR?
Gerek sigortalılık süresi gerekse gün koşulunun tespitinde hem sigortalının normal hizmet günleri hem de hizmet birleştirmeleri ile bu süreleri etkileyen faktörler (itibari hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zamları gibi) dikkate alınmaktadır.
18 yaşın doldurulmasından önceki hizmetler, emeklilik açısından prim ödeme gün sayısı olarak dikkate alınmakta ancak bu hizmetler emeklilik için gerekli sigortalılık süresinin hesabında dikkate alınmamaktadır.
C- YAZIYI ALABİLMEK İÇİN İŞTEN AYRILMIŞ OLMAK ŞART MIDIR?
Kıdem tazminatına esas yazının verilebilmesi için sigortalının müracaat tarihinde işten ayrılma koşulu aranmamaktadır. Aksine işçinin bu yazıyı mutlaka işten ayrılmadan (sigortalı işten ayrılış bildirgesi verilmeden önce) alması gerekir. İşçinin tek taraflı olarak yaptığı istifanın ardından alacağı belgeyi sunması kıdem tazminatına hak kazandırmaz.
D- KIDEM TAZMİNATI YAZISI NASIL BİR YAZIDIR?
Kıdem tazminatı verilmesine esas yazı örneği, SGK tarafından çıkartılmış olan 2011/58 sayılı Genelgenin Ek-3’ünde yayımlanmış olup, uygulamada birlikteliğin sağlanması için bu yazı örneğinin kullanılmaktadır.
E- KIDEM TAZMİNATI YAZISI İÇİN HANGİ SGK MÜDÜRLÜĞÜNE BAŞVURMAK GEREKİR?
Yaşlılık aylığı bağlama işlemleri sigortalıların en son sigortalılığının geçtiği sosyal güvenlik il müdürlükleri/sosyal güvenlik merkezlerince gerçekleştirilmekle birlikte, sigortalılara kıdem tazminatı verilmesine esas yaşlılık aylığı bağlama koşullarını içeren yazılar da sigortalı hizmet kayıtlarında tereddüt yaratacak bir durumun bulunmaması şartıyla, müracaatın sigortalıların en son sigortalılığının geçtiği sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezine yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın müracaat ettikleri emeklilik işlemlerini yapmaya yetkili sosyal güvenlik il müdürlükleri/sosyal güvenlik merkezlerince verilebilecek, kıdem tazminatına esas yazının bir örneği de sigortalı dosyasında muhafaza edilmek üzere, sigortalının en son sigortalılığının geçtiği sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezine gönderilecektir.
F- KIDEM TAZMİNATI YAZISI KAÇ KEZ ALINABİLİR?
Uygulamada çeşitli dönemlerde kısıtlanmış olsa da kıdem tazminatı yazısının birden fazla kez alınabilmesinin önünde herhangi bir mevzuatsal engel bulunmamaktadır.
G- DOĞRUDAN EMEKLİ OLACAK KİŞİDEN TALEP ETMEK GEREKİR Mİ?
Emekli olacak kişilerin de “kıdem tazminatı alabilir” yazısı alması gereklidir. Zira, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince emekli olmak için başvuran kişinin kıdem tazminatı alabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından SGK’ye veya bağlı bulunduğu yaşlılık sandığına müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmamaktadır.
IV- SONUÇ
Yaşlılık aylığı için yaş dışındaki şartları taşıyan kişilerin kıdem tazminatı alabilme hakkı 4447 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (5) numaralı bentle getirilmiş bir haktır.
Ancak söz konusu bu haktan yararlanabilmek için, öncelikle işçinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’ye başvurarak, bu durumda olduğunu gösteren bir “Kıdem Tazminatına Esas Yazı” alması ve bunu işten ayrılmadan işverenin ibraz etmesi şarttır. 4/1-(a) sigortalılarına kıdem tazminatına esas yazının verilebilmesi için, sigortalının müracaat tarihinde işten ayrılma koşulu yoktur. Kıdem tazminatı verilmesine esas yazı örneği, SGK tarafından çıkartılmış olan 2011/58 sayılı Genelgenin Ek-3’ünde yayımlanmış olup, uygulamada birlikteliğin sağlanması için bu yazı örneğinin kullanılmaktadır. Kıdem tazminatı yazısının birden fazla kez alınabilmesinin önünde herhangi bir mevzuatsal engel bulunmamaktadır. Emekli olacak kişilerin de kıdem tazminatı alabilmek için yaşlılık aylığı veya toptan ödemeye hak kazandığını ve SGK’ya başvurduğunu ispat eden belgeleri ibraz etmesi şarttır.