Herkes çok meşgul. Herkes çok yorgun ama garip olan şu: Ortada bu kadar koşturma varken, ilerleme hissi giderek azalıyor. Günler dolu, zihinler kalabalık fakat sonuçlar eksik. Belki de çağımızın en büyük yanılgısı, hız ile verimi birbirine karıştırmak. Daha hızlı olursak daha çok yol alacağımızı sanıyoruz. Oysa çoğu zaman hızlandıkça yönümüzü kaybediyoruz.
İnsan zihni bir makine değil. Üzerine ne kadar yük bindirirsek o kadar iyi çalışmıyor. Aksine, ağırlaştıkça gecikiyor, geciktikçe erteliyor. Bugün “tembellik” dediğimiz şeyin büyük kısmı aslında bir kaçış değil; zihnin kendini koruma refleksi. Yorulan durur, tıkanan susar. Bazen hiçbir şey yapamıyor gibi hissetmemizin sebebi isteksizlik değil, fazlalıktır.
Bazı toplumlar bu gerçeği bizden önce fark etmiş. Özellikle Japon yaşam kültüründe, çalışmak bir güç gösterisi değil, bir denge meselesi. Gün, büyük hamlelerle değil, küçük ama düzenli adımlarla ilerler. Her şeyin bir ritmi vardır. İşe başlama saati kadar mola verme zamanı da ciddiyetle ele alınır. Çünkü dinlenme, çalışmanın karşıtı değil onun devamıdır.
Biz ise çoğu zaman kendimizi zorlamayı marifet sanıyoruz. Uzun saatler çalışmayı başarıyla karıştırıyoruz. Oysa Japon çalışma anlayışında ‘çok’ değil, ‘yeterince’ önemlidir. Ne bedenin tamamen dolmasına izin verilir ne de zihnin taşmasına. Hafiflik bir zayıflık değil, bilinçli bir tercihtir. İnsan kendini koruduğu ölçüde üretken kalır.
Bir diğer fark başlangıç meselesinde ortaya çıkar. Biz çoğu zaman her şey netleşmeden adım atmayız. Şartlar mükemmel olsun isteriz; içimiz rahat etsin, her ihtimali hesaplayalım. Japonlar ise kusursuzluğu beklemez, hareketle netleşmeyi tercih eder. Küçük bir başlangıç yapar, sonra onu geliştirirler. Büyük kararlar yerine küçük devamlılıklar kurarlar. Çünkü ilerlemenin sırrının süreklilikte olduğunu bilirler.
Bu anlayış hata konusuna da yansır. Hata, gizlenmesi gereken bir utanç değil, sürecin doğal bir parçasıdır. Kırılan şey atılmaz, onarılır. Çatlak saklanmaz, kabul edilir. Çünkü kusur, deneyimin izidir. Bizim başarısızlık dediğimiz şey, orada öğrenmenin başlangıcıdır. Hata yapmaktan korkmayan insan, yol almaktan da korkmaz.
Bir de alan meselesi var. Japon evlerine ve çalışma alanlarına baktığınızda ilk fark edilen şey sadeliktir. Fazlalık gözden çıkarılır. Çünkü gereksiz eşyanın yalnızca yeri değil, zihni de işgal ettiği bilinir. Temizlenen her masa, sadeleşen her oda, düşünceyi de hafifletir. Düzen, estetikten önce zihinsel bir ihtiyaçtır.
Belki de bugün bizim en çok ihtiyacımız olan şey yeni hedefler koymak değil. Biraz durmak. Biraz sadeleşmek. Biraz da kendimize daha az yüklenmek. Sürekli kendini zorlayan değil, kendini tanıyan insan yol alır. Hayat bir yarış değil, dengede kalma çabasıdır.
Hızlı olan değil, ritmini bulan kazanır ve ritim, aceleyle değil, farkındalıkla kurulur.