Bazı sabahlar var ki daha gözümüzü açar açmaz “Bugün de bitti galiba” duygusuna kapılırız. Kahve daha soğumadan bildirimler yağar, mesajlar birikir, haberler üst üste yığılır. Takvim uyarı verir, telefon hatırlatır. Gün daha başlamadan çoktan yorulmuş gibi hissederiz.
Ve sonra akşam olur.
Kendimize dönüp sorarız: “Ne ara geçti bugün?”
Gün hala 24 saat. Bu kesin ama o 24 saatin içindeki biz aynı değiliz. Eskiden zaman dediğimiz şey; bir sokak, bir yüz, bir sohbet, bir sessizlik, bir bekleyişti. Şimdi ise zaman; ekranın üst köşesindeki saat, uygulamanın geri sayımı, ‘şu kadar dakikadır çevrimiçi’ bilgisi… Yani zamanın kendisi değil belki ama zamanı yaşama biçimimiz değişti.
Zamanın hızlı geçmesi çoğu zaman yaşla açıklanır: “Yaş ilerledikçe günler su gibi akıyor” Evet, doğru. Ama günümüzde bunun üzerine bir şey daha eklendi: dikkatin parçalanması.
Eskiden bir günü dolduran şey tek tek olaylar değildi; o olayların içindeki yoğunluktu. Mesela bir misafirlik akşamı uzundu; çünkü sohbetin içinde kaybolurdun.
“Hatırlamadığımız şeyleri yaşamış gibi hissetmiyoruz”
Bir yürüyüş uzundu çünkü yolun sesini duyardın.
Bir bekleme uzundu çünkü beklerken düşünürdün.
Şimdi ise aynı günün içine yüzlerce küçük parça sıkıştırıyoruz: 20 saniyelik video, 15 saniyelik hikaye, 3 dakikalık haber, 1 dakikalık mesajlaşma. Dikkat bir yere kök salamıyor. Dikkatin kök salmadığı yerde hafıza da derinleşmiyor.
Ve işin tuhafı şu: Hatırlamadığımız şeyleri yaşamış gibi hissetmiyoruz.
Hatıra bırakmayan günler, hızlı geçmiş gibi gelir.
Eskiden tüm gün süren zaman, şimdi nasıl iki saate sığıyor?
Çünkü eskiden bir gün yaşamdı, şimdi bir gün tüketime dönüştü.
Eskiden bir akşamüstü; mahallede top sesi, bakkala gitme, komşuyla selamlaşma, eve dönüşte kapı önünde iki laf… Hepsi aynı sahnede, aynı ritimde olurdu. Bugün ise aynı akşamüstü; ekranlar arası geçişten ibaret: bir ekranda haber, bir ekranda mesaj, bir ekranda video, bir ekranda iş, bir ekranda kaçırma korkusu…
Asıl hız; arabaların hızında değil, internetin hızında değil, zihnin vitesinde.
Zihnimiz sürekli yüksek devirde çalışıyor. Yüksek devirde çalışan motor gibi; çok yol alıyor sanırsın ama bir bakmışsın yakıt bitmiş, yorgunluk çökmüş.
Teknoloji, Zamanın Tadını Bozuyor
Kabul edelim, teknoloji hayatı kolaylaştırdı. Ulaşımı, iletişimi, işleri ama bir bedeli var: süreklilik duygusunu elimizden aldı.
Eskiden bir şey yaparken diğer her şey susardı.
Şimdi ise hiçbir şey susmuyor.
Telefon cebimizdeyken bile “bekleyen işler” gibi duruyor. Kafamızın bir köşesinde hep açık kalan sekmeler var: cevaplanacak mesaj, bakılacak bildirim, kaçırılacak içerik. Böyle bir ortamda an yaşanmıyor; an yönetiliyor.
İşte bu yüzden ‘daha hızlı kaydeder hale geldik’ hissi çok gerçek. Çünkü kendimizi ‘yaşayan insan’ gibi değil, ‘sürekli yetişen insan’ gibi konumluyoruz.
Biraz daha yavaş yaşamak mümkün mü?
Mümkün. Ama yavaşlamak romantik bir cümle değil; pratik bir karardır. İnsanın kendine, “Benim ritmim bu değil” deme cesareti gerekir.
Yavaş yaşamak demek: Her şeye yetişmekten vazgeçmek, bir şeyi seçip onu tam yaşamak, dikkatini tek yere toplamak, bazen boşluk bırakmak ve en önemlisi: can sıkıntısını geri çağırmak demek.
Evet, can sıkıntısını.
Çünkü can sıkıntısı, zihnin nefes aldığı yerdir. Orada hayal kurarsın, düşünürsün, iç sesinle karşılaşırsın. Sürekli ekranla bastırılan can sıkıntısı, zamanın akışını hızlandırır; çünkü zihnin durup izleme alışkanlığı kaybolur.
Tamamen teknoloji düşmanı olmak zorunda değiliz. Bu çağda imkansız da zaten. Ama teknolojiyle bir terbiye ilişkisi kurabiliriz.
Sabah uyanınca ilk 30 dakika telefona bakmamak.
Yemek yerken ekranı masadan kaldırmak.
Günde bir saat “bildirimsiz” zaman ayırmak.
Haftada bir gün, en azından yarım gün: “dijital sessizlik” yapmak.
Bir yürüyüşte telefonu evde bırakmak ya da uçak moduna almak.
Bunlar küçük gibi görünür ama büyük bir şeyi geri getirir: Anın ağırlığını.
An ağırlaştıkça zaman uzar.
Herkes “daha çok” peşinde: daha çok içerik, daha çok iş, daha çok haber, daha çok plan… Oysa doyasıya yaşamak; daha çok değil, daha derin demek.
Daha derin bir kahve içiş.
Daha derin bir sohbet.
Daha derin bir susuş.
Daha derin bir yürüyüş.
Daha derin bir bakış.
Bir günün 24 saat olmasının pek önemi yok; eğer o 24 saatin içinden bize kalan sadece yorgunluksa…
Zaman kısalmadı. Gün hala 24 saat.
Ama modern hayat, insanı kendi ritminden kopardı. Biz hızlandık. Dikkat bölündü. Anlar inceldi. Hafızamız sığlaştı. Ve sığ günler, hızlı geçer.
Belki de bu yüzden bugün en büyük lüks, para değil; sükunet.
En büyük zenginlik, çok şey yapmak değil; bir şeyi tam yapmak.
Biraz daha yavaş yaşayalım.
Biraz daha doyasıya yaşayalım.
Biraz daha az ekrana bakalım.
Biraz daha çok gökyüzüne.
Çünkü hayat dediğin şey; yetiştiklerin değil, hissettiklerindir.