Çocukların dünyası keşiflerle doludur. Koşarlar, düşerler, çarparlar, yeniden ayağa kalkarlar… Ancak bu düşmeler zaman zaman dişlere zarar verebilir. Özellikle okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda, oyun esnasında ya da ev kazalarında karşılaştığımız diş travmaları, düşündüğümüzden daha ciddi sonuçlar doğurabilir. Dişlerimiz ağız içerisinde görüldükten sonra da belirli bir süre gelişimi devam ettiği için travma almış dişlerin tedavileri komplike olabilir. Dental travmaların büyük bir yüzdesi ise ön dişlerde görülür.
Ailelerin ve çocuklarla gün boyu ilgilenen öğretmenlerimizin bu tür durumlarda ne yapacağına dair bilgi sahibi olması, çocuğun hem diş sağlığını hem de psikolojik sürecini doğrudan etkiler. İşte bu nedenle, bu yazıyı sadece bir hekim değil, birçok minik hastayla bu süreci birlikte atlatmış bir tanık olarak kaleme alıyorum.
En Sık Görülen Travmalar Neler?
Dişin kırılması veya çatlaması
Dişin yer değiştirmesi ya da içine gömülmesi
Diş çevresindeki yumuşak dokuların (dudak, diş eti) yaralanması
Dişin tamamen yerinden çıkması (avülsiyon)
Çene kemiğinin zarar gördüğü durumlar
Bu travmalar hem süt dişlerinde hem de kalıcı dişlerde görülebilir. Ancak özellikle 6-12 yaş arasındaki “karma dişlenme” döneminde yaşanan yaralanmalar hem mevcut hem de daha ağız içerisinde görünmeyen ve gelişmekte olan dişler üzerinde etki bırakabilir.
Ne Yapmalı?
Soğukkanlı kalın. Panik, çocuğun da daha çok korkmasına yol açar. Öncelikle onu sakinleştirin. Kırılan diş parçasını bulabiliyorsanız, diş hekiminize ulaştırmak üzere yanınıza alın.
Diş yerinden tamamen çıktıysa: Süt dişleri bu şekilde çıktığında tekrar yerine yerleştirilmezler. Eğer daimi dişimiz yerinden çıktıysa, öncelikli olarak dişi yerine yerleştirmeye çalışın ancak dokular izin vermezse zorlamayın. Yerleştiremediğimiz durumlarda dişi kök kısmına dokunmadan, nazikçe alın. Mümkünse süt ya da serum fizyolojik içinde muhafaza edin. Dişi kutu sütün içine koyacaksanız, kutunun ucunu keserek açın.
Kanama varsa: Temiz bir gazlı bezle bölgeye baskı uygulayın.
En kısa sürede diş hekimine başvurun. İlk 60 dakika, özellikle yerinden çıkan dişlerin kurtarılabilmesi için çok kritiktir.
Ne Yapmamalı?
Dişi akan su altında uzun süre yıkamayın. Bu, dişin canlılığını koruyan hücreleri öldürebilir.
Dişi tekrar yerine zorla yerleştirmeye çalışmayın.
Travmayı “önemsiz” sanıp hekime başvurmayı ertelemeyin. Bazen dışarıdan belli olmayan hasarlar ileride diş kaybına neden olabilir.
Travmadan Sonra Ne Olur?
Her diş travması farklıdır. Hekim, dişte çatlak mı var, kök etkilendi mi, dişin canlılığı devam ediyor mu gibi detayları klinik ve radyografik olarak değerlendirir. Gerekirse birkaç ay boyunca dişin takibi yapılır. Bazen hemen müdahale yeterlidir, bazen ise süreç yıllara yayılabilir.
Unutmayın:
Erken müdahale hayat kurtarır. Bu, dişler için de geçerli.
Çocuğunuzun düşmesi ya da bir kaza geçirmesi hayatın olağan bir parçası olabilir. Ancak bu süreci daha az zararla atlatmak için doğru bilgi gerekir.
