Türkiye Cumhuriyeti, 1919-1922 arası gerçekleştirilen Millî Mücadele sonucunda cephede kazandığı askerî zaferi, önce Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922) ve ardından Lozan Barış Antlaşması'yla (1923) devrin şartlarına göre müthiş bir diplomatik zafer ile taçlandırmıştı. Tabi bu diplomatik zaferin kıymetini anlayabilmek için hemen öncesindeki tabloya bakmak lazım. Aksi takdirde kıymetini bilemeyiz.

1. Dünya Harbi'nden yenik çıkan Osmanlı Devleti, haysiyetsiz bir teslimiyet belgesi olan Mondros Ateşkes Antlaşması'nı (1918) imzalamış. Ardından işgal devletleri yurdun dört bir yanına asker çıkarmış, işgale başlamıştı. Mondros'a göre ordumuz dağıtılmış, esir edilmiş, askerî araç gereç, silah, cephane, gemi, tersane, tünel, liman, telgraf, telefon, geçit, boğazlar hepsi işgalcilerin denetimine bırakılmış. Ayrıca 24. maddesiyle Doğu Anadolu'da vilayet-i sitte adı verilen ancak antlaşmanın orijinal metninde "6 Ermeni Vilayeti" olarak geçen, Erzurum, Van, Bitlis, Elâzığ, Diyarbakır, Sivas 6 vilâyetlerimizde bağımsız bir Ermenistan kurulması planlanıyordu. Mondros'un 7. maddesi ise işgalci devletlere, istedikleri her yeri en ufak bir güvenlik tehdidi bahanesiyle işgal etme hakkı veriyordu.

Tüm bu rezil durumu Türklük gururlarına ve askerî şereflerine yediremeyen Türk subayları ise "Bu durumdan nasıl kurtuluruz?" diye aralarında istişarelerde bulunuyorlardı. İşte bu istişarelerin merkezinde o dönemde Suriye cephesinden İstanbul'a dönen Mustafa Kemal vardı. İstanbul'a 13 Kasım 1918'de geldiğinde boğazda işgalcilerin zırhlı gemilerini görünce yaverine, "Geldikleri gibi giderler!" diyen Mustafa Kemal... İstanbul'da gizlice yapılan bu istişareler sonucunda askerî ve sivil bürokrasinin önemli noktalarında bulunan vatansever kadroların da marifetiyle Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak geniş yetkilerle Samsun'a çıktı.

Bu süreçte Osmanlı Hükümeti ile işgalciler arasında 1920'de Sevr Antlaşması imzalandı. Sevr, tam bir ihanetti. Orta Anadolu'nun üstünden itibaren küçük bir Karadeniz kıyısı haricinde Türk'e hayat hakkı tanımayan, Türklüğün yok ediliş planının belgesiydi. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın daha ağır şartlarını içeren bu ihanet belgesini İstanbul'da inatla savunan bir hükümet vardı. Bu hükümet, Milli Mücadeleyi başlatan Mustafa Kemal ve arkadaşlarını da 1920'de yayımladıkları fetva ile vatan haini ve din düşmanı ilan etmişti.

Sonraki yazımda Lozan ve sonrasıyla devam edeceğiz. 10 Nisan 1919’da işgalcilere peşkir tutan Sadrazam Damat Ferit ve Nemrut Mustafa'nın mahkemelerinde idam edilen Boğazlıyan Kaymakamı Mehmet Kemal Bey’i de rahmetle anıyorum. Sağlıklı günler dileğiyle.

Burak CANDAŞ