Bir haftadır Montrö’yü öncesi ve sonrasıyla yazdım. Tüm bu şartlar altında Montrö’yü feshedersek veya aklımızdan benzeri kirli düşünceleri geçirirsek ne olur? Herşeyden önce oluşturacağımız yeni durumda ABD ile Rusya’yı uzlaştıracak bir formül bulmamız gerek, bu da mümkün değildir. Çünkü ABD Boğazlardan sınırsız geçiş hakkı istiyor, Ruslar ise Boğazlardan geçişin Karadeniz’e kıyısı olmayan tüm devletlere yasaklanmasını istiyor. Yani temelde Montrö iki devleti de tam tatmin etmiyor. Montrö feshedildiği zaman bu Türk Boğazları 1982 tarihli BM sözleşmesine tabi olacaktır ki, bu da Boğazlarda milli egemenliğimizin yok olması anlamına gelir.

Montrö Sözleşmesi’nde İstanbul ve Çanakkale Boğazları Millî Boğazlar olarak belirlenmiş olup, geçişler ise savaş ve barış zamanı olarak ikiye ayrılmıştır. Daha önceki yazımda bunları maddeler halinde sundum. Ancak fesih durumunda Türkiye’nin avantajına olan hususlar bir daha kazanmamak üzere son bulacaktır. Mesela Türkiye’nin savaşta olduğu hallerde yabancı devlete ait gemiler Türkiye’nin savaşta olduğu devlete yardım etmeme, o ülke limanlarına gitmeme şartıyla Boğazlardan geçebilir. Bunu kaybetmek ister misiniz? Barış zamanında Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemileri belli tonaj ve oran kısıtlaması ile geçse de 21 günden fazla kalamıyor. ABD’nin Bulgaristan kıyısında deniz üssü projesini kısıtlayan en büyük engel bu...Bunu mu kaldırmak istersiniz? Türkiye bir savaşa girer veya yakın savaş tehlikesi altında olursa Boğazları her türlü savaş gemisi geçişine kapatma hakkına sahiptir, bu hükmü tartışmaya açarsanız bir daha bu hakimiyeti sağlayabilir misiniz?

Yine, Türkiye’nin tarafsız olduğu savaş zamanı, savaşın tarafı olmayan devletlerin savaş gemilerine özel bir kısıtlama uygulanmazken, savaşın tarafı olan devletlerin savaş gemilerinin Boğazlardan geçişi (BM kararları ve önlemleri saklı olmak üzere) yasaklanmıştır. Bunu kaldırmak size ne kazandırır? Türkiye Boğazlardan geçen ticaret gemilerinin geçişlerini egemenlik hakkı çerçevesinde; seyir, can, mal ve çevre güvenliği, ulusal güvenlik, terörizm, uyuşturucu, silah ve insan ticareti suçlarıyla mücadele kapsamında düzenleme yapma ve önlem alma hakkına sahiptir. Trafiğin 1936’ya göre aşırı artmış olması nedeniyle Türkiye’nin seyrüsefer güvenliği açısından her türlü önlemi alma hakkı ve yetkisi vardır.(*) Bu hüküm sizi rahatsız mı ediyor? Montrö Sözleşmesinde Türkiye’ye Ticaret Gemilerinin transit geçişlerinden net ton başına geçiş ücreti alma hakkı verilmiştir. Bu geçiş ücreti 1936 yılında Altın Frankı adında bir birimle altına endekslenmişken 12 Eylül Cunta hükümeti tarafından 1981 yılında Dolara çevrilmiştir. Türkiye çok büyük ekonomik zarara uğradığı halde hiçbir hükümeti bu durumu değiştirmeye yeltenmemiştir. (*) Hodri meydan, bu konuda güncelleme yapılabilir. Ama tabi maksat üzüm yemek mi yoksa bağcıyı dövmek mi? Önce bu konuda anlaşalım.

İstanbul Kanalı hülyasına kapılıp da Montrö’yü yok edeceğini düşünen gafillere de şunu hatırlatmak gerekir; oraya on tane kanal da açsanız, tüm geçişler Montrö hükümleri çerçevesinde olacaktır. Hani ABD'ye şirinlik yapıp, “hayır ABD Uçak Gemisi Montrö’ye tabi olmadan kanaldan geçer.” derseniz bu sözleşme ihlali ve Rusya açısından bir savaş sebebidir. (*) Bunu da denge politikası uygulayan iktidar göze alamayacaktır. Ayrıca hiçbir gerekçeyle kimseyi açacağınız kanaldan geçmeye mecbur tutamazsınız. Gerek Montrö gerekse Uluslararası hukuk buna müsaade etmez.

Mustafa Armağan gibi dönem papağanları geçmişte nasıl Fetö borazanlığı yaptıysa günümüzde de bize büyük kazanımlar sağlayan Montrö aleyhine birilerinin borazanlığını yapmakta...Durur mu, hemen başladı papağan; “Montrö’nün fesih süreci başlamıştır.” diyor. Bunlar Türk’ün aleyhine ne varsa onu savunuyor. Tıpkı mütareke dönemi ve milli mücadele döneminde Kuvayı Milliye'ye yaptıkları düşmanlık gibi bugün de devletin millî menfaatlerine kurşun sıkıyor bu papağan...Devletin menfaatleri gereği, Mustafa Armağan gibi geçmişi kirli, her yapıyla işbirliği edebilecek zihniyet bu konuda susmalı, susturulmalı ve konunun uzmanı olan Mavi Vatanın ve Libya ile akdedilen münhasır ekonomik bölge anlaşmasının mimarları olan Cihat Yaycı, Cem Gürdeniz gibi amiraller konuşmalıdır. Bu uzmanlara itibar etmezsek kargaların kılavuzluğuna mecbur kalırız. Onun da sonu bellidir. Bu yazımda da (*) Av.Ateş Hatinoğlu’nun yazısından çok istifade ettim. Kendisine tekrar teşekkür ediyorum.

Sağlıklı günler dileğiyle...

Burak CANDAŞ