I- GİRİŞ
Birden fazla işyerinde çalışma durumu genellikle ekonomik zorunluluklardan kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte kişinin uzmanlık alanının, çalışma şeklinin uygun olduğu durumlarda daha yüksek gelir elde etmek amacıyla da yapıldığı görülmektedir.
Bu şekilde çalışmanın diğer bir gayesi de ileride bağlanacak emeklilik aylığının daha yüksek olması isteği de olabilmektedir.
Bu yazımızda, birden fazla işyerinde çalışmanın yasal açıdan mümkün olup olmadığı, mümkünse ne şekilde olduğu ve böyle bir çalışmanın emekliliğe etkisini açıklamaya çalışacağız.
II- BİRDEN FAZLA İŞYERİNDE ÇALŞMANIN SİGORTALILIK STATÜLERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRLMESİ
Birden fazla işyerinde çalışma halleri,
· Bir işverene bağlı olarak 4/1-(a) statüsünde çalışan bir işçinin, başka bir işverene ait işyerinde yine 4/1-(a) statüsünde çalışması,
· 4/1-(b) statüsüne tabi bir sigortalının, bir işverene bağlı olarak 4/1-(a) statüsünde çalışması,
· İsteğe bağlı sigortalılığına tabi olarak 4/1-(b) statüsünde prim ödeyen bir sigortalının bir işverene bağlı olarak 4/1-(a) statüsünde çalışması,
· 4/1-(c) statüsünde çalışan bir kamu görevlisinin bir işverene bağlı olarak 4/1-(a) statüsünde çalışması
gibi şekillerde olabilmektedir.
Çalışmamızın ana teması birden fazla işyerinde çalışmanın emekliliğe etkisini irdelemek olduğu için yer verdiğimiz tüm çalışma şekillerini değil daha çok sosyal güvenlik mevzuatı açısından konuyu ele alacak ve bu yönüyle değerlendirmeler yapılacaktır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4. maddesinin ilk fıkrasında; “Bu Kanun’un kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, … sigortalı sayılırlar.” denilmektedir.
Dolayısıyla sigortalıların birden fazla işyerinde çalışmalarına yasal olarak engel bir durum bulunmamaktadır.
Bu bağlamda, bir sigortalının birden fazla işverenin yanında hizmet akdine tabi bir şekilde çalışması durumunda, her işverenin SGK’ya bildirim yükümlüğü bulunmakta olup her işveren sigortalıyı çalıştırdığı süre ve buna karşılık ödediği ücret üzerinden bildirimini adı geçen Kuruma yapması ve tahakkuk edecek sigorta primini ödemesi gerekmektedir.
Diğer bir ifadeyle, çalıştırılan sigortalının başka bir işyerinde çalışması ve bu çalışmasının gereği olarak sigorta tescil ve hizmet bildirimlerinin yapılıyor olması, işverenin bu konudaki sosyal güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır.
İşverenlerin çalışanlarının sosyal güvenliklerini sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmayan diğer bir durum da, sigortalının isteğe bağlı sigortalı olarak tescilli olması durumudur.
Şöyle ki; isteğe bağlı sigorta primine tabi bir kişinin hizmet akdine tabi olarak bir işyerinde çalışmaya başlaması durumunda, isteğe bağlı sigortalılık hali 4/1-(a) bendine tabi çalışmaya başladığı tarihten itibaren sona ermektedir.
4/1-(b) bendine tabi sigortalıların başka bir işyerinde çalışma durumu konu açısından değerlendirilmesi gereken ayrıksı bir haldir.
Böyle bir durumda yani 4/1-(b) bendine tabi bir sigortalılığı bulunan bir sigortalının başka bir işyerinde hizmet akdine tabi olarak çalışmaya başlaması halinde 4/1-(b) bendine tabi sigortalılığı durmakta 4/1-(a) bendine tabi sigortalılığı aktif olmaktadır.
Bununla birlikte, sigortalıların isteğine bağlı olarak yani kendilerinin talep etmeleri durumunda 4/1-(a) bendine tabi çalışırken 4/1-(b) bendine tabi primlerini de ödemeye devam etmelerine imkân bulunmaktadır.
Sadece bu yönde bir talepleri olmaları durumunda ödeyecekleri prim tutarı sigorta primine esas kazancın üst sınırını aşamayacaktır.
Son olarak, 4/1-(c) bendine tabi çalışmakta olan bir sigortalının yani bir kamu görevlisinin, hizmet akdine tabi olarak çalışması durumunda hangi sigortalılık hali geçerli olacaktır.
Bilindiği üzere, 4/1-(c) bendine tabi sigortalılık statüsünü diğer sigortalılık hallerine karşı üstünlüğü bulunmaktadır.
Dolayısıyla, 4/1-(c) bendine tabi sigortalıların özel sektöre ait bir işyerinde hizmet akdine/iş sözleşmesine tabi olarak çalışmaları durumunda, SSK (4/1-(a) ) sigortalısı olmaları mümkün değildir.
III- BİRDEN FAZLA İŞYERİNDE ÇALŞMANIN EMEKLİLİĞE ETKİSİ
5510 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre ay 30 gün, yıl 360 gün olarak kabul edilmektedir.
5510 sayılı Kanun’un 82. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince 53. maddeye göre belirlenen aynı sigortalılık halinde birden fazla işte çalışması nedeniyle kazançların, prime esas kazanç üst sınırına kadar olan kısmı alınmaktadır.
Bu bağlamda, sosyal güvenlikte ilgili ayların kaç gün (28, 30, 31) çektiği üzerinde durulmaksınız, tam çalışılmış olması durumunda her ay 30 gün, bir yıl 360 gün olarak kabul edilmektedir.
Sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre sigortalıların hizmetlerinin hesaplanmasında, tam çalışılmış olması durumunda her ay 30 gün, bir yıl da 360 gün olarak kabul edilmektedir.
Yani, ilgili ayların kaç gün olduğunun (28,30 ya da 31) önemi yoktur.
Bildirilecek kazanç yönünden de taban ve tavan sınırlaması bulunmaktadır.
Buna göre, SGK primleri asgari ücret ile asgari ücretin 7,5 katı arasındaki prime esas kazanç tutarı üzerinden bildirilmekte ve ödenmektedir.
Buna göre, aynı ay içerisinde birden fazla işyerinde çalışılması durumunda emeklilik açısından prim gün sayıları ve prime esas kazançlar toplanmaktadır.
Ancak, birden fazla işyerinden bildirilen prim gün sayıları toplamının 30’u geçmesi durumunda her ay 30 gün kabul edilmekte, yine farklı işyerlerinden bildirilen prime esas kazançlar da toplanarak (üst sınırı aşmamak kaydıyla) emeklilik hesaplamalarında dikkate alınmaktadır.
IV- SONUÇ
Sonuç olarak, aynı ay içerisinden birden fazla işyerinden prim gün sayısı ve prime esas kazanç bildirilmesi sigortalı için avantajlı bir durum olup zamanı geldiğinde kendisine bağlanacak emekli aylığının daha yüksek olmasını sağlayacaktır.